De maand juni stond in het teken van de Europese actiemaand voor kinderen met een gedetineerde ouder. Juist nu, in tijden van grote onzekerheid door COVID-19, wordt pijnlijk duidelijk welke impact de gevangenschap van een ouder heeft op hun kinderen. Maar in ‘normale tijden’ is het niet veel anders. Het opkomen voor de rechten van deze kinderen en aandacht voor hen vragen is van levensbelang. Kinderen vragen zich af of ze hun ouder ooit nog gaan zien.

Vandaag, en op alle andere dagen van het jaar, hebben 25.000 kinderen in Nederland een ouder in detentie. Detentie kan de relatie van een kind met zijn of haar ouder ernstig verstoren. Kinderen voelen verdriet, boosheid, schaamte, gemis en eenzaamheid. Uit onderzoek blijkt dat de detentie van een ouder negatieve effecten heeft op kinderen. Denk aan traumatische stress, problemen op school, armoede, een negatief zelfbeeld, gedragsproblemen, depressie, angst en verslaving.*  Rond de gevangenschap van een ouder hangt al zolang we weten een groot taboe. Getroffen gezinnen houden het vaak geheim voor vrienden en kennissen uit angst voor stigmatisering.

“Ik wou dat mijn vader overleden was, dan zouden de mensen mij steunen in plaats van me met de nek aankijken.” Uitspraken als deze zijn veel gehoord in ons werkveld.
Naast stigmatisering ligt bij deze kinderen, juist nu, vervreemding van hun ouder op de loer. Ze kijken naar het Jeugdjournaal en zien dat ze weer bij opa en oma op bezoek mogen maar kunnen zelf nog niet op bezoek bij hun mama of papa. Zo vertelde een moeder laatst dat haar zoon opmerkte “Het lijkt alsof ik geen papa meer heb omdat ik hem nooit meer zie.”
Enkele weken geleden stelde Kinderombudsman Margrite Kalverboer al dat meer informatie over de detentie zelf, voor de gezinnen veel stress zou kunnen voorkomen. “Kinderen worstelen zowel met praktische als emotionele vragen, aldus Kalverboer. Vaak moeten ze zorgen voor zaken waar ouders verantwoordelijk voor zijn.”

We weten dus wat de negatieve effecten kunnen zijn en hoe schrijnend situaties kunnen worden. Toch is er nog (te) weinig aandacht voor deze groep. Gelukkig gebeuren er al een aantal hele mooie dingen. Zo is in juni de kindvriendelijke brochure uitgekomen van de aanbeveling van de Raad van Europa over de rechten van kinderen met een gedetineerde ouder; ‘Kom in Actie’. Deze brochure is bedoeld voor iedereen die met deze kinderen werkt en geeft de kinderen een stem. Het biedt houvast voor de implementatie van de aanbevelingen in Nederland. Daarnaast maken verschillende vrijwilligersorganisaties zich al jarenlang hard voor de gezinnen van gedetineerden. Dit doen ze door in gevangenissen herstelgerichte programma’s zoals kindvriendelijke bezoeken en trainingen aan te bieden aan kinderen en hun gedetineerde ouder. Daarnaast zetten vele vrijwilligers zich dagelijks in om deze gezinnen te ondersteunen.
Gezamenlijk vroegen we politieke aandacht en met voorlichting creëren we landelijke bewustwording en verspreiden we kennis over de doelgroep bij scholen en hulpverleners. Deze laatste groep is ontzettend belangrijk omdat zij door de complexiteit van de problematiek vaak naar antwoorden zoeken op een gebied waar zij nog weinig kennis over hebben. Om hen, en ook andere professionals zoals leraren of gevangenbewaarders, beter te ondersteunen is in 2018 het expertisecentrum KIND opgericht. In samenwerking met dit expertisecentrum en de vrijwilligersorganisaties zetten wij de rechten van een kind met een ouder in detentie centraal. Het is daarbij van belang dat we deze kinderen niet alleen als slachtoffer neerzetten, maar ook een platform bieden om zich uit te spreken. Uit onderzoek van de Kinderombudsman blijkt dat door dit soort initiatieven vervreemding voorkomt, het welzijn van de kinderen vergroot en het de resocialisatie van de vader ten goede komt. 

Drs. Angela Verhagen, docent-onderzoeker bij Avans Hogeschool en gekoppeld aan het expertisecentrum KIND, is van mening dat je zou verwachten dat Nederland met deze initiatieven vooroploopt in de implementatie van de 56 deelaanbevelingen zoals aanvaard door de Raad van Europa. De realiteit blijkt echter weerbarstig. Dit wordt pijnlijk duidelijk nu het coronavirus ons leven domineert.** Dit  is de reden dat het expertisecentrum KIND, Gevangenenzorg, Humanitas, Bonjo en Exodus Nederland op dinsdag 30 juni 2020 met een brandbrief aan de Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid een herstelgerichte aanpak van de versoepeling van het bezoek in de gevangenissen verzocht. Mede door deze actie nam de Tweede Kamer een motie aan om de mogelijkheden voor bezoeken van kinderen aan ouders in detentie te verbeteren en worden in vier PI’s als proef de bezoekregels voor kinderen versoepeld tijdens ouder-kind activiteiten waarbij fysiek contact tussen ouder en kind is toegestaan. Als de proef niet leidt tot een toename van besmettingen, is het plan vanaf 10 augustus over te gaan tot het hervatten van de ouder-kind activiteiten in de overige PI’s.

Laten we er samen voor zorgen dat deze kinderen een mooie, veilige toekomst te wachten staat door hun zichtbaarheid te vergroten. Veroordeel deze kinderen niet door weg te kijken, sluit ze niet uit en wijs ze niet na, maar heb oog voor hen. Sta open, luister naar hun verhaal en steun hen. Ieder kind verdient het om gezien te worden.  


Marieke van Zwam (foto) is sinds 2014 projectleider bij Exodus Nederland en
onder andere verantwoordelijk voor het opzetten (en uitvoeren) van de
landelijke training Mijn Kind en Ik (die inmiddels in 17 PI’s wordt aangeboden)
en het Exodus Herfstkamp, waar in 2019 de eerste editie van plaatsvond
binnen de muren van de PI Vught.

* afkomstig uit: Aandacht voor vaderschap in de gevangenis, Evaluatie van de Exodus-workshop Vrij Verantwoord Vaderschap; Joni Reef, Naomi Ormskerk en Lisa van Es; PROCES 2018

** afkomstig uit: Herstel de relatie tussen gedetineerde ouder en kind – juist nu; A. Verhagen, J. Janssen & B. Claes; Sancties - Tijdschrift over straffen en maatregelen; jaargang 2020 nr. 5

Artikelen

Not my crime 23/06/2020 - 15:16

Deze maand voeren we actie voor de kinderen met een ouder in detentie. Dit doen we ieder jaar in juni en is een initiatief van de Europese organisatie Children of Prisoners Europe (COPE).